پارکینسون در اردبیل؛ وقتی حرکت کندتر میشود اما زندگی نباید متوقف شود
دکمه لباس بستن بیشتر طول میکشد. نوشتن کوچکتر و سختتر شده است. فرد برای بلندشدن کمی مکث میکند یا موقع راهرفتن قدمهایش کوتاهتر شدهاند. بعضی خانوادهها هم بیشتر از لرزش، از خواب نامناسب، خستگی، کمشدن انگیزه یا کندترشدن فکر و تصمیمگیری شکایت دارند.
پارکینسون فقط «لرزش دست» نیست.
در کلینیک تخصصی نوروتراپی رستاک در اردبیل اول مشخص میکنیم بیماری در زندگی همین فرد کجا بیشتر مشکل ایجاد کرده است: حرکت؟ تعادل؟ استفاده از دستها؟ خواب؟ خلق؟ توجه و سرعت فکرکردن؟ یا استقلال در کارهای روزانه؟
هدف این نیست که همه افراد مبتلا به پارکینسون یک برنامه یکسان دریافت کنند. هدف این است که ۲ یا ۳ مشکل اصلی که بیشترین اثر را بر زندگی فرد دارند مشخص شوند و تغییر همانها قابل اندازهگیری باشد.
برای هماهنگی ارزیابی: ۰۴۵۳۳۲۳۶۴۴۸ · ۰۹۳۵۸۴۰۱۷۰۴
پارکینسون فقط لرزش نیست
پارکینسون یک بیماری عصبی پیشرونده است که میتواند کنترل و هماهنگی حرکت را درگیر کند. کندی حرکت، سفتی، تغییر الگوی راهرفتن، کاهش تعادل و لرزش از نشانههای شناختهشدهاند؛ اما همه افراد لرزش ندارند و هر لرزشی هم پارکینسون نیست.
بعضی مشکلات حتی ممکن است برای خانواده آزاردهندهتر از لرزش باشند: خواب منقطع، خستگی، کاهش انگیزه، افسردگی یا اضطراب، کندترشدن پردازش اطلاعات، مشکل توجه و برنامهریزی.
به همین دلیل در رستاک فقط نمیپرسیم:
«لرزش چقدر است؟»
میپرسیم:
«پارکینسون دقیقاً کدام بخش زندگی این فرد را سختتر کرده است؟»
در ارزیابی پارکینسون در رستاک چه چیزهایی بررسی میشود؟
فرد ممکن است در مطب چند دقیقه خوب راه برود، اما در خانه برای چرخیدن کنار تخت یا رفتن به سرویس بهداشتی مشکل داشته باشد. یا ممکن است دستش در حالت استراحت بلرزد، ولی مشکل اصلی او ناتوانی در نوشتن و غذاخوردن باشد.
بنابراین وضعیت حرکت، شروع راهرفتن، طول قدم، تعادل، استفاده از دست، کارهای شخصی، خواب، خلق، توجه، حافظه، سرعت پردازش و میزان کمک موردنیاز از خانواده کنار هم بررسی میشوند.
زمان مصرف دارو نیز مهم است. باید مشخص باشد علائم در دورهای که دارو بهتر اثر میکند با زمانی که اثر آن کمتر شده چه تفاوتی دارند.
QEEG در پارکینسون چه چیزی نشان میدهد؟
نقشه مغزی QEEG اطلاعات عددی درباره فعالیت الکتریکی مغز ارائه میدهد.
در رستاک QEEG برای تشخیص پارکینسون استفاده نمیشود. تشخیص بیماری به ارزیابی متخصص مغز و اعصاب نیاز دارد.
اگر نقشه مغزی برای سؤال مشخصی گرفته شود، شاخصهای آن در کنار وضعیت شناختی، خواب، دارو، هوشیاری و عملکرد واقعی فرد بررسی میشوند.
مزیت QEEG برای مسیر رستاک این است که اگر ثبت اول و دوم شرایط قابل مقایسه داشته باشند، میتوان بعضی شاخصهای از پیش تعیینشده را دوباره اندازه گرفت و فقط به جمله «احساس میکنیم بهتر شده» اکتفا نکرد.
RINP برای پارکینسون یعنی چه؟
برای RINP چارچوب اختصاصی رستاک، طراحیشده توسط دکتر سحر مقدم، برای انتخاب مرحلهای و شخصیسازیشده مداخلات نوروتراپی است.
RINP به این معنی نیست که هر فرد مبتلا به پارکینسون باید چهار دستگاه دریافت کند.
ممکن است برای یک نفر فقط یک مداخله تکمیلی مناسب باشد؛ برای فرد دیگر ترکیب متفاوتی انتخاب شود؛ و در فردی دیگر اصلاً استفاده از بعضی فناوریها منطقی نباشد.
سؤال اصلی همیشه این است:
«این دستگاه قرار است کدام مشکل مشخص را هدف بگیرد و از کجا بفهمیم مؤثر بوده است؟»
rTMS در پارکینسون چه کاری میتواند انجام دهد؟
در rTMS با استفاده از میدان مغناطیسی، فعالیت شبکههای قشری هدف تعدیل میشود.
از بین فناوریهای غیرتهاجمی مورد استفاده در RINP، درباره rTMS در پارکینسون مطالعات بیشتری وجود دارد. مرورها و متاآنالیزهای جدید اثرات بالقوهای بر برخی علائم حرکتی گزارش کردهاند، اما پاسخ به محل تحریک، فرکانس، پروتکل و مشخصات فرد وابسته است. بنابراین نتیجه تحقیقات یک دستگاه یا پروتکل را نمیتوان مستقیم به هر سامانه rTMS تعمیم داد.
در برخی مطالعات، rTMS برای علائم غیرحرکتی مانند افسردگی همراه پارکینسون هم بررسی شده است.
در رستاک rTMS باید برای هدف مشخص وارد برنامه شود؛ نه فقط به این دلیل که فرد تشخیص پارکینسون دارد.
tDCS چه نقشی دارد؟
در tDCS با جریان مستقیم ضعیف، تحریکپذیری قشر مغز را تعدیل میکند.
یکی از حوزههای مورد بررسی در پارکینسون، توجه، حافظه، سرعت پاسخ و سایر تواناییهای شناختی است. یک مرور و متاآنالیز، اثرات کوچک ولی معنیداری بر بعضی شاخصهای شناختی از جمله حافظه و زمان واکنش گزارش کرده است.
اما نتیجه برای حرکت ساده نیست. در متاآنالیز ۲۰۲۵، اضافهکردن tDCS به تمرین راهرفتن برتری روشنی نسبت به همان تمرین همراه با تحریک ساختگی نشان نداد.
بنابراین tDCS را نباید جای تمرین و توانبخشی معرفی کرد؛ اگر وارد برنامه شود، مداخله مکمل است.
tVNS چه کاری انجام میدهد؟
در tVNS تحریک از بخش مشخصی از گوش و از مسیر شاخه گوشی عصب واگ انجام میشود.
این مسیر با تنظیم سیستم عصبی خودکار و شبکههای مغزی مرتبط با برانگیختگی و توجه ارتباط دارد. در پارکینسون، tVNS برای مشکلات حرکتی و غیرحرکتی در حال مطالعه است.
دادههای جدید آن را یک حوزه امیدوارکننده نشان میدهند، اما تفاوت زیاد بین پارامترهای تحریک و تعداد محدود مطالعات باعث شده هنوز نتوان آن را درمان تثبیتشده پارکینسون معرفی کرد.
در رستاک اگر tVNS وارد برنامه شود، باید از قبل بدانیم قرار است چه متغیری را پیگیری کنیم؛ مثلاً تنظیم برانگیختگی، تحمل فعالیت یا یک هدف مشخص دیگر.
tPBM و نور مادون قرمز چه نقشی دارد؟
در tPBM از نور نزدیک مادونقرمز استفاده میکند. یکی از مسیرهای مورد بررسی آن، عملکرد میتوکندری، متابولیسم سلولی و جریان خون مغزی است.
tPBM در پارکینسون هنوز حوزه پژوهشی محسوب میشود. مطالعات انسانی کوچک و مطالعات امکانسنجی نتایج اولیهای گزارش کردهاند، اما برای اثبات اثربخشی بالینی پایدار هنوز مطالعات بزرگتر و کنترلشده لازم است.
بنابراین در سایت رستاک نباید نوشته شود «مادونقرمز پارکینسون را درمان میکند».
بیان دقیقتر این است:
اگر tPBM برای فردی انتخاب شود، بهعنوان مداخله مکمل با هدف مشخص و نتیجه قابل سنجش وارد برنامه میشود.
تمرینها چه نقشی دارند؟
دستگاه بهتنهایی هدف نیست.
ممکن است فرد لازم داشته باشد روی شروع حرکت، حفظ توجه هنگام انجام فعالیت، برنامهریزی یک کار چندمرحلهای، هماهنگی دست و چشم یا انجام مستقلتر کارهای روزمره تمرین کند.
در بخشهایی از جلسه که با نوع مداخله سازگار باشد، تمرینهای کوتاه شناختی یا عملکردی میتوانند وارد برنامه شوند.
هدف نهایی این نیست که فرد فقط زیر دستگاه بهتر عمل کند؛ باید ببینیم تغییر به زندگی واقعی منتقل شده یا نه.
پیشرفت در جلسات چگونه بررسی میشود؟
در رستاک برای دوره اولیه، نقشه ۱ و نقشه ۲ در صورت وجود شرایط ثبت قابل مقایسه کنار هم قرار میگیرند.
اما QEEG تنها معیار نیست.
مثلاً اگر هدف اصلی استفاده از دست باشد، میتوان زمان انجام یک فعالیت مشخص را ثبت کرد. اگر مشکل راهرفتن است، شروع حرکت، طول مسیر یا میزان نیاز به کمک بررسی میشود. اگر مشکل شناختی است، توجه، سرعت پاسخ یا انجام یک کار چندمرحلهای قابل پیگیری است.
در پایان باید بتوانیم روشن بگوییم:
در این ۱۲ جلسه چه چیزی تغییر کرده، چه چیزی تغییر نکرده و ادامه برنامه بر چه اساسی انتخاب میشود.
نتایج داخلی رستاک در پارکینسون
در بررسی داخلی کلینیک تخصصی نوروتراپی رستاک، پروندههای پارکینسون که امکان مقایسه نقشه مغزی قبل و بعد را داشتهاند بررسی شدهاند.
در این پروندهها، حدود ۴۵ تا ۵۶ درصد از شاخصهای منتخب QEEG در فاصله نقشه اول تا نقشه دوم در جهت مطلوب و به سمت محدوده هدف تغییر کردهاند.
این عدد به این معنی نیست که پارکینسون ۴۵ تا ۵۶ درصد درمان شده یا علائم حرکتی همه بیماران به همین میزان کاهش پیدا میکند. این درصد فقط تغییر شاخصهای منتخب نقشه مغزی در پروندههای بررسیشده رستاک را نشان میدهد.
به همین دلیل در پایان دوره، نتیجه فقط با QEEG قضاوت نمیشود. همزمان بررسی میکنیم:
- لرزش، کندی حرکت یا سفتی چه تغییری کرده است
- فرد در راهرفتن و انجام کارهای روزمره چقدر مستقلتر شده است
- توجه، سرعت پردازش و عملکرد شناختی چه تغییری داشتهاند
- خانواده چه تغییر قابل مشاهدهای در زندگی روزمره گزارش میکند
- کدام شاخصهای نقشه مغزی به محدوده هدف نزدیکتر شدهاند
بنابراین در رستاک نقشه ۱ و نقشه ۲ کنار عملکرد واقعی فرد قرار میگیرند؛ نه اینکه صرفاً یک نقشه بهتر شده باشد و آن را معادل درمان بیماری بدانیم.
خانواده چه تغییرهایی را در زندگی واقعی ثبت کند؟
بهجای «امروز بهتر بود»، یک فعالیت مشخص انتخاب کنید.
مثلاً خانواده میتواند زمان لازم برای پوشیدن لباس، میزان کمک برای بلندشدن، تعداد توقف هنگام یک مسیر مشخص، توان نوشتن، یا مدت انجام یک کار روزمره را در چند نوبت مشابه ثبت کند.
تغییر کوچک اما قابل اندازهگیری، برای تصمیمگیری درمانی ارزش بیشتری از برداشت کلی دارد.
شش حوزهٔ مهم در زندگی واقعی
حرکت و لرزش
لرزش، کندی شروع حرکت یا سفتی ممکن است استفاده از دستها و انجام فعالیتهای معمول را دشوار کنند. میزان تأثیر این نشانهها بر کار روزمره بررسی میشود.
راهرفتن و تعادل
کوتاهشدن قدمها، دشواری در چرخیدن یا احساس چسبیدن پاها به زمین میتواند حرکت را محدود کند. سابقهٔ زمینخوردن و موقعیتهای پرخطر باید مشخص شوند.
کارهای روزمره
لباسپوشیدن، نوشتن، غذاخوردن و جابهجایی در خانه ممکن است به زمان یا کمک بیشتری نیاز داشته باشند. حفظ استقلال، یکی از هدفهای مهم برنامه است.
خواب
خواب منقطع، خوابآلودگی روزانه یا رفتارهای غیرمعمول هنگام خواب باید با توجه به بیماری و داروها بررسی شوند. اطلاعات بیشتر در صفحهٔ مشکلات خواب و بیخوابی آمده است.
خلق و انگیزه
افت خلق، کاهش انگیزه یا کنارهگیری ممکن است مشارکت در فعالیتها را دشوار کند. این تغییرها به بررسی نیاز دارند و نباید به تنبلی نسبت داده شوند.
توجه و فکر
کندترشدن پردازش اطلاعات، دشواری در برنامهریزی یا پیداکردن کلمه ممکن است بر کارهای روزمره اثر بگذارد. نوع مشکل و میزان تأثیر آن باید جداگانه روشن شود.
سؤالات رایج درباره پارکینسون
آیا همه افراد مبتلا به پارکینسون لرزش دارند؟
خیر. در بعضی افراد، کندی حرکت، خشکی عضلات، تغییر راهرفتن یا اختلال تعادل بیشتر از لرزش دیده میشود.
آیا همه افراد مبتلا به پارکینسون RINP دریافت میکنند؟
مناسببودن RINP و انتخاب فناوریهای آن پس از ارزیابی و غربالگری ایمنی مشخص میشود.
تمرین حرکتی در رستاک چگونه انجام میشود؟
نوع تمرین به هدف و وضعیت تعادل فرد بستگی دارد. تمرینها میتوانند نشسته، همراه با حرکت دست یا در شرایط ایمن بهصورت ایستاده انجام شوند.
چند جلسه برای توانبخشی پارکینسون لازم است؟
پیش از ارزیابی نمیتوان تعداد دقیقی مشخص کرد. وضعیت اولیه، هدفهای برنامه، تحمل فرد و پاسخ او بر تعداد جلسات اثر میگذارند.
اگر فرد مبتلا به پارکینسون با لرزش، کندی حرکت، مشکل راهرفتن، کاهش استقلال، مشکلات خواب یا تغییرات شناختی روبهرو شده است، در ارزیابی رستاک ابتدا مشخص میکنیم کدام مشکل در حال حاضر بیشترین محدودیت را در زندگی ایجاد کرده است.
بعد از تعیین خط پایه، مسیر توانبخشی و در صورت نیاز مداخلات RINP برای همان هدف انتخاب میشوند.
کلینیک تخصصی نوروتراپی رستاک
تلفن ثابت: ۰۴۵۳۳۲۳۶۴۴۸
موبایل: ۰۹۳۵۸۴۰۱۷۰۴
آدرس: اردبیل، میدان ورزش، خیابان پاسداران، ساختمان پزشکان رویان، طبقه پنجم
مدیریت علمی: دکتر سحر مقدم